Hỏi đáp

Cách nói chuyện với người trầm cảm: Lưu ý cần nhớ

Trầm cảm là một căn bệnh đáng sợ, nó được hình thành với lối sống hiện đại. Những người mắc bệnh trầm cảm họ luôn cần sự cảm thông và kết nối từ mọi người xung quanh. Tuy nhiên, việc nói chuyện với các đối tượng này chưa bao giờ là dễ dàng. Để có được một phương pháp hay một cách nói chuyện với người trầm cảm hiệu quả thì đòi hỏi ở bạn những đức tính kiên trì, nhẫn nại, chân thành và quan trọng nhất trong đó là sự lạc quan từ bạn, các đức tính đó từ bạn sẽ được truyền như một ngọn lửa giúp các bệnh nhân bị trầm cảm sửa ấm được tâm hồn.

Vì sao chúng ta nên học cách nói chuyện và an ủi người trầm cảm

Nói chuyện bước đầu tiên để đồng hành cùng người đồng cảm
Nói chuyện bước đầu tiên để đồng hành cùng người trầm cảm

Trầm cảm là một căn bệnh vô cùng đáng sợ. Sự đáng sợ của nó không ở mặt thể xác mà sự đáng sợ của nó đến từ tinh thần. Trầm cảm giống như một vòng tròn lửa bao quanh bạn, bạn cùng vùng vẫy càng chống cự thì vòng tròn đó càng thu hẹp, khắp cơ thể chỉ còn lại những vết bỏng do ngọn lửa mang lại. Khi đã hết sức lực, thì người bệnh sẽ không muốn làm gì và tuyệt nhiên họ sẽ an phận sống trong vòng tròn lửa đến chết. Kể cả khi có một bàn tay đưa ra giúp họ thoát khỏi vòng tròn lửa đi ra thế giới bên ngoài nhưng họ lại lo lắng sợ rằng thế giới ngoài vòng tròn của mình vô cùng nguy hiểm, họ sợ cảm giác bị bỏng, bị tổn thương một lần nữa.

Làm bạn với những người bị trầm cảm vô cùng khó khăn, bởi những cảm xúc tiêu cực của họ rất dễ lây cho những người xung quanh. Nói chuyện hay muốn an ủi người bị trầm cảm thì bạn cũng nên thận trọng hơn bởi nếu không làm đúng cách có thể khiến họ suy nghĩ nhiều dẫn đến tình trạng bệnh tệ hơn. Những người có bạn bè bị trầm cảm hay người thân bị trầm cảm cần thực sự kiên trì và chân thành để lan truyền sự tích cực giúp họ có thể vượt qua căn bệnh này.

Đừng khuyên “cố gắng lên” hãy khuyên “Hôm nay tốt hơn rồi”

Thay đổi cách nói, nhịn nhận những điều họ đã cố gắng để làm
Thay đổi cách nói, nhịn nhận những điều họ đã cố gắng để làm

Thật ra thì những người bị trầm cảm họ đã cố gắng rất nhiều so với những người bình thường. Việc bạn khuyên họ “cố gắng lên “ thì chả nào bạn đã đạp đổ mọi sự cố gắng của họ. Nhưng bạn không biết được là những việc bình thường bạn có thể làm đối với người trầm cảm để làm được những chuyện đó thì họ phải thật sự cố gắng rất nhiều.

Trong một số trường hợp nhất là trường hợp của bệnh nhân trầm cảm chúng ta không nên khuyên những câu như “tích cực lên” hay “suy nghĩ thoáng ra đi”. Thật sự, đây là những câu nói cực kì vô nghĩa không chỉ với những bệnh nhân trầm cảm mà còn đối với những người đang buồn. Trong cuộc sống thành thật với cảm xúc là điều mà chúng ta nên chấp nhận. Một người luôn tỏ ra mạnh mẽ gặp phải phong ba bão táp luôn cố kìm nước mắt trong lòng thật ra rất đáng thương, bởi họ không thể sống thật với cảm xúc của mình, những người đó đôi lúc tôi lại thấy họ thật yếu đuối và tội nghiệp. Những những người không tỏ ra mạnh mẽ họ dám yêu, dám hận dám buông bỏ dám chấp nhận cảm xúc tiêu cực dám khóc thì họ lại rất mạnh mẽ đối với tôi. Theo tôi chính mình, nếu không dám chấp nhận con người thật của minh thì liệu ai có thể chấp nhận con người thật đó.

Vì vậy, đối với những người bệnh trầm cảm thay vì chúng ta khuyên những lời sáo rỗng như “tích cực lên” để phủ nhận hoàn toàn những công sức mà họ đã cố gắng, thay vào đó chúng ta hãy khen“hôm nay bạn thật sự đã tốt hơn rồi” lời khen này tuy đơn giản nhưng nó vô cùng hiệu quả. Bởi đôi khi nỗi lực của một người thật sự chỉ cần một lời công nhận từ người xung quanh, hay của người thân cũng khiến họ vui đến trào nước mắt.

Khi nói chuyện với bệnh nhân trầm cảm nên sử dụng “luôn có tôi ở bên cạnh bạn”

Cố gắng đừng để họ có cảm giác cô đơn
Cố gắng đừng để họ có cảm giác cô đơn

Cô đơn là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến một người dễ mắc bệnh trầm cảm. Cảm giác không ai để chia sẻ, để giải tỏa những lo lắng, căng thẳng, bức bối nếu chỉ để trong lòng khoảng 1 – 2 ngày thì không sao. Nhưng cứ dấu mãi từ từ sẽ tích tụ thành chất độc, lan đi khắp mọi nơi phá huỷ cả tinh thần lẫn thể xác. Việc bệnh nhân trầm cảm có được một người bạn tốt luôn bên cạnh để họ có thể chia sẻ những buồn vui trong cuộc sống điều này như một liều thuốc tiên giúp họ tránh được các chất độc mà trầm cảm gây ra.

Khi nói chuyện với những người trầm cảm nếu được thì tôi khuyên bạn nên sử dụng câu “Đừng lo lắng gì cả, mình luôn ở bên bạn”. Một câu ngắn gọn, đơn giản nhưng đủ để sưởi ấm tâm hồn hồn băng giá của người bệnh trầm cảm. Tuy nhiên, những người nói được câu này thì phải cố gắng để làm được. Bởi người trầm cảm mang trong mình đầy rẫy những nỗi đau vô hình và cảm xúc tiêu cực, những cảm xúc đó có thể lây lan cho những người xung quanh và đôi lúc khiến chúng ta ngột, ngạt và khó thở khi nói chuyện với họ, rồi từ từ rời xa họ.

Vì vậy, để bên cạnh những người trầm cảm và tiếp xúc với họ bước vào thế giới nội tâm của họ đòi hỏi bạn phải biết cách tự giải phóng cảm xúc tiêu cực của chính mình trước.

Lắng nghe, lắng nghe và lắng nghe

Học cách lắng nghe là bước quan trọng để đồng hành cùng người trầm cảm
Học cách lắng nghe là bước quan trọng để đồng hành cùng người trầm cảm

Khi bệnh nhân trầm cảm chịu nói chuyện với bạn, tức là bạn đã thành công trong việc đưa bước chân đầu tiên của mình vào thế giới nội tâm của họ. Khi đã đến được bước này, bạn chỉ cần lắng nghe và tập trung lắng nghe.

Việc bạn lắng nghe bệnh nhân trầm cảm tâm sự sẽ giúp họ cảm nhận được sự quan tâm của bạn về họ và câu chuyện của họ. Tránh để những hiện tượng sao nhãn xảy ra khi bạn đang nghe câu chuyện của người bệnh trầm cảm như là bạn không tập trung với câu chuyện của họ, bạn nhìn về phía khác, bạn có tin nhắn,… Những điều này sẽ làm người bệnh nghĩ rằng bạn không quan tâm đến họ và khiến họ bị lạc lõng ngay trong thế giới của chính mình từ đó họ khép lòng lại một lần nữa.

Hạn chế đưa ra những khuyết điểm. Như tôi đã nói ở phần trên, những việc bạn xem là dễ đối với người trầm cảm họ rất cố gắng mới làm được. Việc chúng ta bên họ, là để công nhận nỗ lực của họ chứ không phải chỉ ra thiếu sót.

Đừng hỏi trực tiếp nguyên nhân

Đừng cố gắng trực tiếp hỏi những điều mà người trầm cảm muốn che dấu
Đừng cố gắng trực tiếp hỏi những điều mà người trầm cảm muốn che dấu

Những câu hỏi như “Sao cậu lại bị như dị”, “sao cậu lại buồn”,…. Đối với bệnh nhân trầm cảm cách hỏi đi trực tiếp vào vấn đề thật sự sáo rỗng với họ. Bởi nếu họ biết vì sao họ như vậy thì có lẽ sự tồn tại của bạn với họ là dư thừa. Một người trầm cảm nếu  biết vì sao mình buồn, cái gì làm mình không vui, biết bản thân muốn gì và nên làm gì thì họ sẽ không trở nên chán nản và tuyệt vọng với cuộc sống.

Dù vậy, bạn cũng phải khơi gợi sự chủ động từ người bệnh để giúp họ có khoảng thời gian thoải mái để chia sẻ về bản thân họ. Các câu hỏi mở thường phát huy đúng tác dụng trong những trường hợp như thế này, cụ thể câu “ngày hôm nay của bạn thế nào?”, “mình muốn lắng nghe câu chuyện về bạn”,… Những câu hỏi mở không gượng ép, dễ dàng khiến bệnh nhân trầm cảm chia sẻ mọi thứ từ đó khiến họ cảm thấy thoải mái hơn khi được nói chuyện với bạn.

Lan truyền năng lượng tích cực cho người trầm cảm

Sự tích cực là điều mà người trầm cảm cần ở một người bạn đồng hành
Sự tích cực là điều mà người trầm cảm cần ở một người bạn đồng hành

Đa số bệnh nhân trầm cảm thường được bác sĩ khuyên nên nói chuyện nhiều với người lạc quan. Sở dĩ bác sĩ khuyên như vậy là do người lạc quan thường có nhiều năng lượng tích cực và nguồn năng lượng này có thể lây sang cho người khác hoặc ít nhất khi người trầm cảm nói chuyện với người lạc quan không khiến họ bị tiêu cực hơn. Vì thế, điều chỉnh tâm trạng lạc quan khi nói chuyện với người trầm cảm sẽ khiến họ thoải mái hơn.

Nhưng bạn cũng không nên quá gượng ép bản thân như làm những trò vô bổ, hay kể chuyện cười bởi những thứ đó lúc này không có tác dụng. Thứ họ cần là cách tư duy, lối suy nghĩ tích cực để từ đó làm cơ sở cho nụ cười, những giá trị này mới là cốt yếu quan trọng với họ.

Một trong những công việc khó nhất trên thế giới là thay đổi tư duy của một người, việc này càng khó khi người bạn muốn thay đổi là người có bệnh trầm cảm. Bởi, trong cùng một hoàn cảnh trường hợp khác nhau thì những người có tư duy và hướng suy nghĩ khác nhau sẽ thể hiện hành động vô cùng khác nhau. 

Friedrich Nietzsche một trong những nhà triết học nổi tiếng thế kỷ 19 đã đưa ra quan điểm của mình “Một suy nghĩ, một quyết định hay hành động của một cá nhân không phải là một hiện hiện tượng riêng biệt hay một sự xuất hiện ngẫu nhiên, mà nó là một mắt xích mới được tổng hợp từ các chuỗi mắt xích cũ”.

Cụ thể có thể hiểu lời ông nói một cách đơn giản như. Những quyết định và hành động của bạn nó không xuất hiện một cách ngẫu nhiên và độc lập mà nó là sự kết hợp của những yếu tố như thời điểm, sự kiện, khả năng của bạn trong thời điểm đó và trải nghiệm vô thức của bạn trong quá khứ,…

Đến đây chúng ta tạm thời bỏ qua những kiến thức y học và nhìn nhận người trầm cảm theo quan điểm trên, có phải những người bị trầm cảm là những người có nhiều mắt xích xấu (những stress, nỗi buồn, những điều không vui,…) trong quá khứ và cả hiện tại hay không? Nếu đi theo hướng này, có phải cách điều trị tốt nhất với người trầm cảm là gia đình, bạn bè, người thân cùng chung tay xây dựng lại cho họ những mắt xích tích cực hay không?

Sự lan truyền năng lượng tích cực hay xây dựng mắt xích tốt cho người trầm cảm không phải chuyện ngày 1 ngày 2 đòi hỏi sự kiên trì từ người thân và bạn bè. Những chuyện này không cần là những chuyện to lớn mà có thể là những chuyện nhỏ nhặt, chẳng hạn khi thấy mưa gió bão bùn, thay vì nói “trời mưa tiết gì mà xấu mà buồn quá” bạn nên nói “trời mưa rồi, lãng mạn quá”. 

Không phủ nhận cảm xúc của bệnh nhân trầm cảm

Đừng phủ nhận những cảm xúc mà họ phải gánh chịu
Đừng phủ nhận những cảm xúc mà họ phải gánh chịu

Theo thống kê của Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) năm 2017, ở Việt nam mỗi năm có gần 40.000 người tử tự do hội chứng trầm cảm, con số gấp 4 lần số người tử vong do tai nạn giao thông. Vậy câu hỏi đặt ra tại sao người trầm cảm lại muốn tự tử?

Về nguyên nhân chắc chắn sẽ có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có thể theo hướng khách quan hay chủ quan. Tuy nhiên, nguyên nhân mà tôi cho là quan trọng đó là “sự phủ nhận cảm xúc đối với người trầm cảm”.

Sự phủ nhận cảm xúc của người trầm cảm rất đáng sợ và thường được thể hiện thông qua những câu nói. “Chuyện ấy chả có gì đâu mà”, “cái này sẽ sớm qua thôi”. Ngày mai vẫn là ngày mai, người bạn trầm cảm của bạn vẫn tiếp tục như vậy vẫn sẽ buồn, không có gì thay đổi cả nếu họ không có nguồn năng lượng tích cực để họ thay đổi. Thay vì cứ nói những câu nhàm chán sáo rỗng, bạn nên cho họ đi chơi làm những điều họ muốn làm với bạn nó sẽ có ít hơn rất nhiều, 10 lời nói cũng sẽ không bằng 1 hành động.

Thật ra để mà nói hết những cách nói chuyện  người trầm cảm sẽ còn rất nhiều. Nhưng những câu nói sẽ vô nghĩa nếu bạn không chịu lắng nghe, kiên nhẫn và đặt mình vào vị trí người trầm cảm để nói chuyện với họ, hy vọng bài viết này có thể giúp bạn một khía cạnh nào đó trong cuộc sống. Cảm ơn.